Zimą para skrapla się na stropie, a przy wejściu czuć amoniak. Latem zwierzęta dyszą, a wydajność spada, choć pasza się nie zmieniła. Odpowiednia wentylacja budynków inwentarskich może rozwiązać te problemy.
W jaki sposób? Wentylacja usuwa ciepło, parę wodną i szkodliwe gazy. W ocieplonym budynku inwentarskim z wentylacją mechaniczną latem potrzeba zwykle 8–10 razy więcej powietrza niż zimą.
Źle działająca wentylacja rzadko daje o sobie znać od razu. Widać ją dopiero w chorobach, gorszych przyrostach i rachunkach weterynarza. Z tekstu dowiesz się, ile m³/h potrzebują krowy, świnie i drób, jakie stężenia gazów dopuszczają przepisy i jak policzyć wentylację dla własnego budynku.
Kluczowe informacje
- W ocieplonym budynku inwentarskim potrzeba 8–10 razy więcej powietrza latem niż zimą. Dlatego maksymalną wydajność liczy się na lato, a zakres regulacji na zimę
- W chlewni i w pomieszczeniu dla cieląt stężenie amoniaku nie może przekraczać 20 ppm, dwutlenku węgla 3 000 ppm, a siarkowodoru 5 ppm (rozporządzenie MRiRW z 15 lutego 2010 r.)
- Wloty powietrza montuje się 2–3 m nad posadzką na ścianach bocznych, a strumień nie może dmuchać bezpośrednio na zwierzęta
- Dla obór zwykle sprawdza się wentylacja mieszana, dla tuczarni i kurników z brojlerami wentylacja mechaniczna ze sterowaniem
- Wentylacja mechaniczna w budynku inwentarskim musi mieć alarm sygnalizujący awarię i system wentylacji awaryjnej
Dlaczego wentylacja budynków inwentarskich jest niezbędna?
Wentylacja budynków inwentarskich to wymiana powietrza, która usuwa ciepło, wilgoć, gazy i pył wytwarzane przez zwierzęta i obornik, a w ich miejsce doprowadza świeże powietrze. Jest niezbędna, bo zwierzęta wytwarzają je przez całą dobę, a w zamkniętym budynku nie mają się gdzie rozproszyć. Bez wymiany powietrza ich stężenie stale rośnie.
Skalę dobrze widać na przykładzie wilgoci. Dorosła krowa mleczna oddaje w ciągu doby kilkanaście litrów wody w postaci pary, więc w oborze na 100 krów to ponad tysiąc litrów dziennie. Ta woda musi trafić na zewnątrz, inaczej skropli się na stropie i ścianach albo zostanie w ściółce.
Dobra wentylacja robi pięć rzeczy:
Utrzymuje temperaturę i wilgotność powietrza, od których zależy komfort zwierząt
Krowy, świnie i drób oddają dużo ciepła i pary wodnej. Jeśli wentylacja tego nie usunie, zwierzęta się przegrzewają, a na ścianach i stropie skrapla się woda.
Usuwa szkodliwe gazy
W budynku gromadzi się kilka szkodliwych gazów: amoniak, siarkowodór, metan i dwutlenek węgla. Mogą one negatywnie wpływać na zdrowie zwierząt i ludzi.
Ogranicza choroby
W stojącym powietrzu łatwiej szerzą się patogeny. Wymiana powietrza wynosi je na zewnątrz razem z pyłem.
Poprawia dobrostan zwierząt i wyniki produkcji
Zwierzę, któremu nie jest za gorąco ani za duszno, więcej je i lepiej produkuje: krowa daje więcej mleka, tucznik szybciej przybiera.
Obniża stężenie amoniaku w budynku
Więcej świeżego powietrza rozcieńcza amoniak w budynku, ale nie zmniejsza ilości, która trafia do atmosfery. Emisję ogranicza się paszą o niższej zawartości białka, częstym usuwaniem odchodów i płuczkami powietrza wywiewanego.
Co zyskuje produkcja i obsługa?
Lepszy mikroklimat oznacza wyższą mleczność krów, szybsze przyrosty tuczników i rzadsze wizyty weterynarza. Najlepiej opisanym przykładem jest upał: krowa w stresie cieplnym daje o 17–35% mniej mleka i pobiera o 35–48% mniej paszy (Osei-Amponsah i in., 2020, za: Habimana i in., 2023).
Obsługa pracuje w tym samym powietrzu co zwierzęta. Gdy jakość powietrza jest zła, pojawiają się bóle głowy, problemy z koncentracją i alergie zawodowe. W USA i Wielkiej Brytanii zalecany limit narażenia pracownika na amoniak to 25 ppm w ciągu 8-godzinnej zmiany (Wathes i in., 2003).
Amoniak, dwutlenek węgla i siarkowodór: jakie stężenia dopuszczają przepisy?
W Polsce dla cieląt i świń obowiązują określone limity. Amoniak do 20 ppm, dwutlenek węgla do 3 000 ppm i siarkowodór do 5 ppm. Dla brojlerów utrzymywanych przy obsadzie większej niż 33 kg/m² te same progi amoniaku i CO₂ mierzy się na wysokości głów ptaków. Ppm (części na milion) to jednostka stężenia: 20 ppm oznacza 20 cząsteczek gazu na milion cząsteczek powietrza.
| Grupa zwierząt | NH₃ | CO₂ | H₂S | Inne wymagania | Podstawa |
| Cielęta | do 20 ppm | do 3 000 ppm | do 5 ppm | brak | Dz.U. 2010 nr 56 poz. 344, § 18 |
| Świnie | do 20 ppm | do 3 000 ppm | do 5 ppm | hałas do 85 dB | jw., § 26 |
| Brojlery, obsada powyżej 33 kg/m² | do 20 ppm (na wysokości głów) | do 3 000 ppm (na wysokości głów) | brak | wilgotność średnio do 70% przez 48 h, gdy na zewnątrz poniżej 10°C; w środku najwyżej 3°C więcej niż na zewnątrz, gdy w cieniu powyżej 30°C; plan wentylacji | jw., § 37; dyrektywa 2007/43/WE, zał. II |
| Kury nioski | brak liczb | brak liczb | brak liczb | parametry „nieszkodliwe dla zwierząt” | jw., § 8 |
| Dorosłe bydło | brak liczb | brak liczb | brak liczb | parametry „nieszkodliwe dla zwierząt” | Dz.U. 2010 nr 116 poz. 778, § 7 |
Tam, gdzie przepis nie podaje liczb, progi dla cieląt i świń są rozsądnym punktem odniesienia także dla krów i niosek.
Czy wentylacja mechaniczna musi mieć alarm?
Tak. Jeśli budynek inwentarski ma wentylację mechaniczną lub automatyczną, trzeba ją połączyć z alarmem, który sygnalizuje awarię, i z systemem wentylacji awaryjnej (dyrektywa Rady 98/58/WE). W kurniku z brojlerami zatrzymanie wentylatorów w upalny dzień może w krótkim czasie skończyć się padnięciami.
Od czego zależy, ile powietrza potrzebuje budynek?
Ilość powietrza zależy od gatunku, wieku i masy zwierząt, planowanej obsady oraz pory roku. Zimą wentylacja ma usunąć wilgoć i gazy przy jak najmniejszej stracie ciepła. Latem ma odebrać ciepło i chronić zwierzęta przed stresem cieplnym.
Wartości w trzech tabelach poniżej to zakresy orientacyjne na podstawie poprzednich doborów, przeznaczone do wstępnego ustalenia wartości. Projekt dla konkretnego budynku uwzględnia jeszcze klimat, izolację i technologię chowu.
Ile powietrza potrzebują krowy w oborze?
Według naszych informacji na podstawie wcześniejszych doborów krowa mleczna lub opasowa potrzebuje zimą około 20–40 m³/h powietrza, a latem 300–600 m³/h. Wartość zimowa to dolna granica. W zamkniętej oborze minimum wynika z bilansu wilgoci i CO₂ dla konkretnego budynku. Są to wartości orientacyjne.
| Parametr | Zima (minimum) | Lato (maksimum) | Po co |
| Strumień powietrza na sztukę | 20–40 m³/h | 300–600 m³/h | zimą usunięcie wilgoci i amoniaku, latem chłodzenie |
| Krotność wymian powietrza | od 4 na godzinę | do 40 na godzinę | zależnie od kubatury i pogody |
| Prędkość powietrza przy zwierzętach | do 0,3 m/s | wyższa, gdy wentylatory chłodzą zwierzęta | zimą bez przeciągów, latem większe oddawanie ciepła |
Krowy mleczne zaczynają dawać mniej mleka, gdy średnia temperatura przekracza 22°C, co odpowiada THI 69. THI (wskaźnik temperatury i wilgotności) łączy temperaturę i wilgotność powietrza w jedną liczbę opisującą obciążenie cieplne zwierząt. Obory to zwykle budynki wysokie i otwarte, więc często wystarcza w nich wentylacja naturalna uzupełniona wentylatorami na lato.
Ile powietrza potrzebuje drób w kurniku?
W kurniku brojlerów zapotrzebowanie liczy się na kilogram masy ptaków, w kurniku niosek na sztukę. Brojlery potrzebują zimą 0,3–0,6 m³/h na kg, a latem 4–6 m³/h na kg. Dokładne wartości dla danego stada podaje poradnik hodowlany rasy.
| Grupa | Zima (minimum) | Lato (maksimum) |
| Brojlery | 0,3–0,6 m³/h na kg masy | 4–6 m³/h na kg masy |
| Nioski | 0,5–1,0 m³/h na sztukę | 6–8 m³/h na sztukę |
W zimie wentylacja kurnika ma usuwać przede wszystkim nadmiar wilgoci i amoniaku. W lecie kurnik brojlerów potrzebuje bardzo szybkiej wymiany powietrza, dlatego duże fermy stosują wentylację tunelową. Przy słabej wentylacji rośnie stężenie CO₂ i amoniaku, a skutkiem są duszenie się ptaków, padnięcia i wydziobywanie.
Ile powietrza potrzebują świnie w chlewni?
Tucznik potrzebuje zimą 10–20 m³/h powietrza, a latem 100–150 m³/h. To wartości po bezpiecznej stronie. Normy i wytyczne w krajach Europy przyjmują latem dla tucznika 60–120 m³/h, a niemiecka DIN 18910 podaje 99 m³/h dla świni o masie 100 kg (Schauberger i in., 2020). Prosięta potrzebują mniej powietrza, ale są bardzo wrażliwe na przeciągi i wahania temperatury.
| Grupa | Zima (minimum) | Lato (maksimum) | Na co uważać |
| Prosięta | 3–6 m³/h na sztukę | 40–60 m³/h na sztukę | bardzo wrażliwe na przeciągi i temperaturę |
| Tuczniki | 10–20 m³/h na sztukę | 100–150 m³/h na sztukę | dużo ciepła i amoniaku |
| Lochy | 15–25 m³/h na sztukę | 200–250 m³/h na sztukę | szczególna uwaga w okresie porodów |
Chlewnie mają dużą obsadę i emisję gazów, dlatego rzadko wystarcza w nich wentylacja naturalna.
Co się dzieje, gdy wentylacja nie działa?
Skutki złej wentylacji narastają powoli. Najpierw w zdrowiu stada, potem w produkcji, a na końcu w kosztach i stanie budynku.
| Gatunek | Choroby i objawy częstsze przy złej wentylacji | Skutek dla produkcji |
| Bydło | zapalenie płuc, podrażnienie dróg oddechowych, spadek odporności; łzawienie, kichanie i wyciek z nosa, zwłaszcza u cieląt | niższa mleczność |
| Świnie | PRRS, APP, kaszel | gorsze wykorzystanie paszy, wolniejszy wzrost |
| Drób | infekcje układu oddechowego, wyższa śmiertelność w upale | niższy dzienny przyrost |
Samo złe powietrze nie wywołuje tych chorób. PRRS powoduje wirus, a APP bakteria. Amoniak, pył i wilgoć podrażniają jednak drogi oddechowe, a patogeny łatwiej przechodzą ze zwierzęcia na zwierzę w stojącym powietrzu. Badania jeszcze nie rozstrzygnęły, jak mocno sam amoniak nasila choroby układu oddechowego świń i drobiu. Natomiast należy mieć na uwadze, że zła wentylacja latem prowadzi też do stresu cieplnego i odwodnienia.
Wysoka wilgotność i brak ruchu powietrza sprzyjają pleśni, bakteriom i muchom. Skropliny i mokra ściółka to infekcje racic i grzybice skóry. Przeciąg uchodzi z kolei za jeden z głównych czynników ryzyka obgryzania ogonów u świń. Każda kolejna choroba oznacza więcej antybiotyków, większy koszt i ryzyko pozostałości w mleku lub mięsie.
Ile to kosztuje?
Zła wentylacja podnosi koszty w kilku miejscach naraz. Rosną wydatki na leczenie, a na kilogram przyrostu trzeba zużyć więcej paszy. Spada produkcja mleka, jaj lub mięsa. Do tego dochodzą remonty zawilgoconych ścian, korozja konstrukcji i częstsza wymiana ściółki.
Wentylacja grawitacyjna, mechaniczna czy mieszana?
Systemy wentylacyjne w budynkach inwentarskich dzielą się na trzy rodzaje. Wentylacja grawitacyjna, czyli naturalna, korzysta tylko z wiatru i różnicy temperatur. Wentylacja mechaniczna wymusza ruch powietrza wentylatorami przez cały rok. Wentylacja mieszana (hybrydowa) łączy otwory w ścianach i kalenicy z wentylatorami, które włączają się, gdy naturalny ciąg nie wystarcza. Wybór konkretnego rozwiązania zależy od gatunku zwierząt, systemu utrzymania, położenia budynku i możliwości jego przebudowy.
| Typ | Jak działa | Kiedy się sprawdza | Ograniczenia |
| Mieszana | naturalne wloty i otwarta kalenica plus wentylatory ścienne, np. włączane przez czujniki latem | w każdą pogodę; daje elastyczne sterowanie i mniejsze zużycie prądu niż system w pełni mechaniczny | wymaga starannego projektu i kalibracji; starsze budynki trzeba dostosować |
| Mechaniczna | wentylatory wyciągowe lub nawiewne, często sterowane temperaturą, wilgotnością i stężeniem gazów | chów intensywny, pełna kontrola mikroklimatu przez cały rok, automatyka | wyższy koszt montażu i serwisu, potrzebne czyszczenie, zasilanie i system awaryjny |
| Naturalna (grawitacyjna) | wloty w ścianach, wywiew przez kalenicę, wieże lub kominy; działa dzięki wiatrowi i efektowi kominowemu | wysokie, otwarte budynki, np. obory wolnostanowiskowe; nie zużywa prądu i jest prosta w obsłudze | wydajność zmienia się razem z warunkami atmosferycznymi, trudno ją regulować, zwykle za słaba w kurnikach i chlewniach |
Wentylacja mechaniczna ma trzy odmiany. W wentylacji tunelowej (kurniki, chlewnie) powietrze płynie wzdłuż całego budynku. W układzie podciśnieniowym wentylatory wyciągowe usuwają zużyte powietrze przez ściany lub kominy, a świeże wpływa przez klapy. W układzie nadciśnieniowym wentylatory wtłaczają powietrze, a wywiew jest grawitacyjny.
Jakie systemy wentylacyjne wybrać dla krów, świń i drobiu?
| Zwierzęta | Zalecany system |
| Krowy mleczne | mieszana (naturalna z wentylatorami) |
| Tuczniki | mechaniczna, dachowa lub tunelowa |
| Brojlery | mechaniczna tunelowa z czujnikami |
Jeśli nie wiesz, który układ pasuje do twojego budynku, napisz do nas! Pomożemy dobrać urządzenia do budynku i stada.
Jak dobrać wentylację budynku inwentarskiego krok po kroku?
Dobór zaczyna się od liczby i rodzaju zwierząt, bo to one wyznaczają, ile powietrza trzeba wymienić latem i zimą. Kubatura i krotność wymian służą do sprawdzenia wyniku i rozplanowania urządzeń.
1. Przyjmij planowaną obsadę i policz wymagany strumień powietrza zimą i latem: liczba zwierząt × wartość z tabeli.
2. Policz kubaturę budynku i sprawdź, jaką krotność wymian na godzinę daje ten strumień.
3. Ustal łączną wydajność wentylatorów w punkcie pracy, czyli przy oporze żaluzji, wlotów i budynku.
4. Wybierz typ systemu: naturalny dla wysokich, otwartych budynków; mechaniczny przy dużej obsadzie i emisji gazów; mieszany, gdy potrzebujesz elastyczności.
5. Rozmieść wloty i wyciągi.
6. Dobierz wentylatory przemysłowe Reventon Group.
7. Dodaj żaluzje, sterowanie, alarm i wentylację awaryjną.
Przykład: chlewnia na 500 tuczników
Załóżmy chlewnię na 500 tuczników z wentylacją wyciągową. Według tabeli latem potrzeba 500 × 100–150 m³/h, czyli 50 000–75 000 m³/h, a zimą 500 × 10–20 m³/h, czyli 5 000–10 000 m³/h. Do doboru bierzemy górną wartość letnią, 75 000 m³/h, i co najmniej 10% zapasu przy swobodnym wypływie, czyli ok. 82 500 m³/h.
Przy wywiewie przez ścianę boczną porównujemy trzy warianty wentylatorów wyciągowych ściennych FR-BS z silnikami EC i EC-EE. Wersja AC (do 1 550 m³/h) jest za mała do budynku tej wielkości: potrzeba by ok. 50 wentylatorów.
| Wariant | Model | Maks. przepływ jednego wentylatora | Liczba | Łączny przepływ | Zapas | Moc silników | Hałas z 1 m | Zasilanie |
| A, silnik EC | FR-630-BS EC | 23 850 m³/h | 4 | 95 400 m³/h | 27% | 4 × 2 600 W = 10,4 kW | 86 dB | 3~400 V |
| B, silnik EC-EE | FR-800-BS EC-EE | 21 000 m³/h | 4 | 84 000 m³/h | 12% | 4 × 1 390 W = 5,6 kW | 75 dB | 3~400 V |
| C, silnik EC-EE | FR-630-BS EC-EE | 10 800 m³/h | 8 | 86 400 m³/h | 15% | 8 × 420 W = 3,4 kW | 69 dB | 230 V |
Dane pochodzą z dokumentacji technicznej wentylatorów FR-BS EC i FR-BS EC-EE.
Najmniej prądu zużyje wariant C: osiem mniejszych wentylatorów EC-EE ma łącznie 3,4 kW mocy, a pojedynczy wentylator jest najcichszy. Płacisz za to liczbą otworów w ścianie i żaluzji. Wariant B daje podobny przepływ z czterech wentylatorów przy 5,6 kW, ale ma najmniejszy zapas, więc na charakterystyce może wyjść, że potrzebny jest piąty.
Wariant A ma największy zapas, lecz jego silniki mają prawie dwa razy większą moc niż w wariancie B. Jeden wentylator A ma też 86 dB z 1 m, a limit hałasu w chlewni to 85 dB, więc trzeba sprawdzić, jaki poziom dotrze do kojców.
Zimą, przy 5 000–10 000 m³/h, wystarczy jeden lub dwa wentylatory na niskich obrotach, bo silniki EC i EC-EE reguluje się płynnie. Pozostałe stoją wtedy z zamkniętymi żaluzjami.
Wywiew przez dach to druga możliwość. Przy tych samych założeniach potrzeba sześciu wentylatorów dachowych STORM PRO 500 EC (6 × 13 800 m³/h = 82 800 m³/h, zapas 10%) o łącznej mocy silników 18 kW. Mniejsze STORM PRO 450 EC mają 12 × 1 006 W = 12,1 kW, ale trzeba ich dwanaście. Przy swobodnym wypływie oba warianty dachowe mają więc 2–5 razy większą moc niż warianty B i C.
Jak zostało to obliczone? Zapotrzebowanie na sztukę wzięliśmy z tabeli dla tuczników, a przepływ maksymalny i moc znamionową z dokumentacji (czyli dla swobodnego przepływu powietrza). 10% zapasu to nasze założenie na start, nie wynik obliczeń. Punkt pracy to przepływ, jaki wentylator daje przy konkretnym oporze instalacji. Odczytuje się go z charakterystyki w dokumentacji dla spodziewanego oporu żaluzji, wlotów i ścian.
Jak wentylatory dachowe i ścienne zachowują się przy oporze instalacji, pokazuje dopiero ich charakterystyka. W przypadku obiektów inwentarskich i środowisk agresywnych zawsze należy skonsultować dobór urządzeń z działem technicznym, aby upewnić się, czy wentylator może pracować w danym środowisku.
Wyślij nam wymiary budynku, liczbę i rodzaj zwierząt, a pomożemy dobrać wentylatory i sterowanie.
Gdzie umieścić wloty powietrza i wywiew?
Wloty powietrza montuje się na ścianach bocznych 2–3 m nad posadzką, a wywiew przez kalenicę, kominy lub wentylatory ścienne. Strumień świeżego powietrza nie może dmuchać bezpośrednio na zwierzęta, bo zimą to przeciąg, a dla prosiąt i cieląt prosta droga do choroby. Za graniczną prędkość powietrza przy świniach i drobiu zimą przyjmuje się ok. 0,2 m/s.
Czy automatyka się opłaca?
Tak, dobrze dobrana automatyka dopasowuje pracę wentylacji do pory roku, a przede wszystkim do pogody. Zimą nie wychładza budynku, a latem nie dopuszcza do przegrzania. Automatyczna kontrola temperatury, wilgotności i stężenia gazów pozwoli na zmniejszenie zużycia energii. Silnik EC ma wyższą sprawność niż AC, zwłaszcza na niskich obrotach, a w chłodnej części roku wentylacja pracuje właśnie z małą wydajnością.
Jakie urządzenia Reventon sprawdzą się w budynkach inwentarskich?
Do wentylacji w oborach, chlewniach, kurnikach i innych budynkach inwentarskich mamy wentylatory wyciągowe ścienne FR-BS z silnikami AC, EC lub EC-EE oraz wentylatory dachowe STORM PRO EC. Uzupełniają je żaluzje grawitacyjne GS i sterowniki HMI. W zimie budynek ogrzeją nagrzewnice wodne FARMER HCF i FARMER OpenAir. Każde z urządzeń ma swoje specyficzne warunki pracy, które trzeba sprawdzić przed montażem, a najlepiej skonsultować z naszym działem technicznym.
| Urządzenie | Do czego | Parametry z karty |
| Wentylator wyciągowy ścienny FR-BS (AC, EC, EC-EE) | wyciąg powietrza przez ścianę | 780–1 550 m³/h (AC), 1 730–23 850 m³/h (EC), 1 710–21 000 m³/h (EC-EE); IP54 |
| Wentylator dachowy STORM PRO EC | wyciąg powietrza przez dach | 880–13 800 m³/h; silnik EC 70–3 000 W; obudowa kompozytowa; IP44 lub IP54 |
| Żaluzja grawitacyjna GS | zamyka wylot, gdy wentylator stoi | średnice 300–1 000 mm; do +50°C |
| Sterownik programowalny HMI EC BMS | sterowanie wentylatorem lub nagrzewnicą EC według temperatury, BMS przez RS-485 (Modbus) | IP20, zewnętrzny czujnik temperatury IP68 |
| Nagrzewnica wodna FARMER HCF | ogrzewanie i mieszanie powietrza zimą | IP54 lub IP66; 44,0–49,9 kW przy 90/70°C i powietrzu 0°C; 4 000–5 000 m³/h |
| Nagrzewnica wodna FARMER OpenAir | ogrzewanie w obiektach o dużym zapyleniu, np. w kurnikach | IP66; 54,3 kW (OpenAir) i 63,9 kW (OpenAir XL) przy 90/70°C i powietrzu 0°C; 5 100 i 4 500 m³/h |
Wersja AC ma przepływ do 1 550 m³/h, więc sprawdzi się w małych pomieszczeniach. W dużej oborze, chlewni czy kurniku odpowiednią wydajność zapewnią wersje EC i EC-EE. Ich silniki da się płynnie regulować w pewnym zakresie, więc jeden typ urządzenia obsłuży wentylację przy mniejszym i większym przepływie powietrza.
Wentylatory z serii FR-BS przeznaczone są do montażu wewnątrz budynku i steruje się nimi sterownikami HMI lub regulatorem prędkości HC. Wentylatory dachowe STORM PRO EC montuje się na dachu płaskim lub skośnym na podstawie dachowej. Żaluzja GS chroni przed cofaniem się powietrza, ucieczką ciepła, opadami i większymi zanieczyszczeniami, gdy wentylator nie pracuje.
Sterownik HMI EC BMS ma obudowę IP20 i nie jest przeznaczony do pomieszczeń silnie zapylonych ani z oparami agresywnymi chemicznie. Dlatego montuje się go poza strefą zwierząt, np. w pomieszczeniu technicznym, a do budynku wprowadza tylko czujnik temperatury IP68.
Do kurników nadają się nagrzewnice wodne FARMER OpenAir i FARMER HCF. FARMER OpenAir ma otwieraną ramę, która ułatwia czyszczenie wymiennika, i obudowę odporną na pył i strumienie wody (IP66). W budynkach gospodarczych bez zwierząt, np. w magazynach, sprawdzą się standardowe nagrzewnice wodne HC-3S. Nasi klienci mają je już w swoich magazynach w Norwegii, Grecji i Kosowie.
Gdzie pracują nagrzewnice FARMER?
Nasze nagrzewnice FARMER pracują w chlewniach i kurnikach w kilku krajach. Najlepszym przykładem jest chlewnia w Kanadzie, gdzie nagrzewnice FARMER HCF ogrzewają długi budynek z tucznikami na ściółce i w kojcach z automatami paszowymi. Urządzenia wiszą pod stropem nad kojcami, a świeże powietrze wpływa przez wloty w ścianach bocznych.
Na Ukrainie nagrzewnica FARMER OpenAir została zamontowana na słupach konstrukcji w budynku z kojcami dla świń, w którym powietrze usuwają otwory wentylacyjne w stropie. W kurnikach z brojlerami nagrzewnice wiszą na ścianach nad ściółką i ogrzewają powietrze, które dopływa przez wloty w ścianach bocznych.
Szukasz nagrzewnic do kurnika, chlewni lub obory? Zobacz serię FARMER.
Kiedy taki system się nie sprawdzi?
Wentylacja naturalna zwykle nie wystarcza w kurnikach i chlewniach z dużą obsadą, bo nie da się jej regulować w upał i bezwietrzną pogodę. Duże fermy brojlerów z wentylacją tunelową potrzebują bardzo dużych przepływów i specjalnych wentylatorów tunelowych, a takiego układu nie zastąpisz kilkoma wentylatorami ściennymi.
W upały sama wentylacja ma też ograniczony efekt. Przegląd Schaubergera i in. (2020) pokazał, że w chlewniach i kurnikach chłodzenie powietrza nawiewanego, np. matami zraszanymi lub gruntowym wymiennikiem ciepła, obniża stres cieplny skuteczniej niż zwiększanie strumienia powietrza.
Destratyfikatorów nie polecamy do budynków inwentarskich: według karty nie są przeznaczone do pomieszczeń korozyjnych, silnie zapylonych (powyżej 0,3 g/m³) ani o wilgotności powyżej 90%. Żaluzje GS według karty nie są przeznaczone do środowisk silnie zapylonych ani z oparami agresywnymi chemicznie. Ich użycie na wywiewie z kurnika lub chlewni potwierdź z naszym działem technicznym.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jakie wentylatory do kurnika wybrać?
Wentylatory do kurnika dobiera się na letnie zapotrzebowanie, orientacyjnie 4–6 m³/h na kilogram masy brojlerów, z zapasem na opory żaluzji i wlotów. Dokładne wartości dla stada podaje poradnik hodowlany rasy. Przyda się silnik EC z płynną regulacją, bo ten sam wentylator obsłuży wtedy wentylację minimalną zimą. Szczegóły doboru dla kurników skonsultuj z naszym działem technicznym.
Ile wentylatorów potrzeba do chlewni?
Wentylatory do chlewni dobiera się na planowaną obsadę i letnie zapotrzebowanie na powietrze. Dla 500 tuczników to ok. 75 000 m³/h, czyli przy swobodnym wypływie na przykład cztery wentylatory FR-800-BS EC-EE albo osiem FR-630-BS EC-EE. Ostateczną liczbę ustala się z charakterystyki wentylatora dla oporu żaluzji i wlotów, bo w budynku przepływ jest mniejszy niż w karcie.
Jakie jest dopuszczalne stężenie amoniaku w chlewni i oborze?
W chlewni i w pomieszczeniu dla cieląt amoniak nie może przekraczać 20 ppm, CO₂ 3 000 ppm, a siarkowodór 5 ppm. Dla dorosłego bydła przepisy nie podają liczb, tylko wymagają poziomu nieszkodliwego dla zwierząt, więc te same progi są dobrym punktem odniesienia.
Jaka wilgotność powietrza jest dopuszczalna w budynku inwentarskim?
Polskie przepisy podają liczbę tylko dla brojlerów przy obsadzie powyżej 33 kg/m²: średnia wilgotność przez 48 h nie może przekraczać 70%, gdy na zewnątrz jest poniżej 10°C. Dla pozostałych zwierząt wymagają, by wilgotność, temperatura i stężenie gazów były na poziomie nieszkodliwym dla zwierząt (dyrektywa 98/58/WE). Wysoka wilgotność sprzyja pleśni, mokrej ściółce, chorobom racic i układu oddechowego, dlatego zimą wentylacja minimalna przede wszystkim usuwa wilgoć.
Czy wentylacja w oborze może być tylko naturalna?
W wysokiej, otwartej oborze wolnostanowiskowej wentylacja naturalna może wystarczyć przez większą część roku. Latem, przy upale i braku wiatru, zwykle brakuje jej wydajności, dlatego obory najczęściej mają system mieszany z wentylatorami.
Czym różni się wentylacja grawitacyjna od mechanicznej?
Wentylacja grawitacyjna wymienia powietrze dzięki różnicy temperatur i ciśnień, więc nie zużywa prądu, ale jej wydajność zmienia się razem z warunkami atmosferycznymi. Wentylacja mechaniczna wymusza przepływ wentylatorami, dlatego daje stałą wymianę powietrza niezależnie od pogody i da się ją sterować automatycznie. W kurnikach i chlewniach z dużą obsadą zwykle potrzebna jest mechaniczna, a w wysokich oborach często wystarcza grawitacyjna z wentylatorami na lato.
Po co żaluzja grawitacyjna na wentylatorze?
Żaluzja grawitacyjna otwiera się pod naporem powietrza z wentylatora i opada, gdy wentylator stoi. Dzięki temu do budynku nie cofa się zimne powietrze, nie wpada deszcz, a zimą ucieka mniej ciepła. W kurniku i chlewni jej zastosowanie potwierdź z naszym działem technicznym, bo standardowe żaluzje GS nie są przeznaczone do środowisk silnie zapylonych.
Czy wentylator FR-BS można zamontować na zewnątrz?
Nie. Wentylator FR-BS jest przeznaczony do montażu wewnątrz budynku. Od strony zewnętrznej wylot zamyka się żaluzją grawitacyjną, której dobór do kurnika lub chlewni potwierdź z działem technicznym.
Podsumowanie
Dobrze zaprojektowana wentylacja to najtańsze lekarstwo dla stada. Skuteczna wentylacja budynków inwentarskich zaczyna się od liczby i rodzaju zwierząt. Policz zapotrzebowanie na lato i zimę, sprawdź limity gazów z rozporządzenia i zaplanuj alarm z wentylacją awaryjną. Potem dobierz typ systemu i wentylatory z regulacją, która pozwoli obsłużyć obie pory roku, i sprawdź ich przepływ w punkcie pracy. Wyślij nam wymiary budynku i obsadę, a pomożemy dobrać urządzenia.
Przepisy i dane z badań podajemy według źródeł wymienionych niżej, a zakresy strumienia powietrza i parametry urządzeń według materiałów technicznych Reventon.
Źródła
1. Rozporządzenie MRiRW z 15 lutego 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 56 poz. 344): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20100560344
2. Rozporządzenie MRiRW z 28 czerwca 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 116 poz. 778): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20101160778
3. Dyrektywa Rady 2007/43/WE w sprawie ochrony kurcząt utrzymywanych z przeznaczeniem na produkcję mięsa: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2007/43/oj
4. Dyrektywa Rady 98/58/WE dotycząca ochrony zwierząt hodowlanych: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1998/58/oj
5. Schauberger G. i in. (2020). Efficacy of adaptation measures to alleviate heat stress in confined livestock buildings in temperate climate zones. Biosystems Engineering, 200, 157–175. https://doi.org/10.1016/j.biosystemseng.2020.09.010
6. Habimana V. i in. (2023). Genes and models for estimating genetic parameters for heat tolerance in dairy cattle. Frontiers in Genetics, 14, 1127175. https://doi.org/10.3389/fgene.2023.1127175
7. Wathes C.M., Demmers T.G.M., Xin H. (2003). Ammonia concentrations and emissions in livestock production facilities: guidelines and limits in the USA and UK. Referat ASAE nr 034112. http://lib.dr.iastate.edu/abe_eng_conf/123
